Inleiding.

Het vak verzorging heeft ten doel de leerlingen te leren handelen in het belang van het lichamelijk, geestelijk en sociaal welzijn van zichzelf en van anderen. Daartoe dienen kennis en vaardigheden te worden verworven. Welke kennis en welke vaardigheden dit zullen zijn, is niet datgene waar op zal worden ingegaan. Het gaat hier om een beschrijving van het zorgproces.

Het huishouden als verzorgingseenheid.

De meeste Nederlanders (zij, die in Nederland metterwoon zijn gevestigd) maken deel uit van een huishouden. Alleen van zwervers kan dit ontkend worden. De toenemende individualisering komt tot uitdrukking in een groter aantal eenpersoonshuishoudens, maar doet daaraan verder niets af. Elk huishouden is op te vatten als een verzorgingseenheid. Een verzorgingseenheid heeft voor de leden een aantal belangrijke functies, economische en niet economische.
Economische functies van het huishouden zijn bijvoorbeeld:
het verwerven van inkomen, het besteden van het inkomenen, het tot stand brengen van de huishoudelijke productie (kleding onderhouden, eten koken, doe-het-zelf-activiteiten ed).
Niet economische functies van het huishouden zijn bijvoorbeeld:
wederzijdse koestering, beleving van de sexualiteit, voortplanting, de opvoeding van de kinderen.
Niet alle leden van het huishouden nemen aan dit alles in gelijke mate deel, met name is er wat dit betreft nog steeds een groot verschil tussen mannen en vrouwen, maar ook tussen volwassenen en kinderen.

Het doel van een huishouden is zichzelf in stand houden. Daar komt bij een streven naar kwaliteit. Elk huishouden heeft derhalve een ideaalbeeld van een gewenste situatie, de verzorgingsstandaard, die afhankelijk is van de door de leden gehanteerde waarden en normen en de door hen gevoelde wensen en behoeften.. Op de een of andere manier komt de verzorgingsstandaard tot uitdrukking in de kenmerken van het huishouden. Als de leden van een bepaald huishouden bijvoorbeeld kunst en cultuur hoog waarderen, dan zal dat aan alles te merken zijn: ze kopen kaartjes voor toneelvoorstellingen, bezoeken concerten, hebben een museumjaarkaart, zijn geabonneeerd op het tijschrift “Luister”, er ligt een boek over bv Magritte op de salontafel, het gesprek gaat over muziek, literatuur en film. Deze opsomming kan eenvoudig uitgebreid worden. Als in een gezin “sport” of “het milieu” centraal staat, zal men een geheel andere opsomming kunnen maken, en in een huishouden waar het vergaren van kennis het hoogste goed is, weer een andere.

Door de leden van de verzorgingseenheid worden menselijke middelen (arbeidskracht, vaardigheden, kennis) en algemene middelen (tijd, geld, materialen, produkten, voorzieningen , diensten en informatie) aangewend om de verzorgingsstandaard na te streven. Dit ideaal wordt niet licht bereikt maar er wordt altijd een zeker niveau gehaald, het verzorgingsniveau. In de waardering van het verzorgingsniveau komt het welzijn tot uitdrukking. De welzijnservaring is voor een deel afhankelijk van de discrepantie tussen het verzorgingsniveau en de verzorgingsstandaard. Naarmate dit verschil groter is, zal de welzijnservaring geringer zijn. Dit zal leiden tot een verhevigde aanwending van middelen om het verzorgingsniveau te verhogen. Naar de mate dat het verschil tot nul daalt, zal de neiging groter worden de verzorgingsstandaard op te schroeven, hetgeen eveneens zal leiden tot verhevigde aanwending van middelen.
De centrale vraag in de verzorging is dan ook: hoe wenden wij de ons ten dienste staande middelen zo gunstig mogelijk aan ter verhoging van het verzorgingsniveau.

Het zorgproces.

De hierboven beschreven activiteiten binnen de verzorgingseenheid maken deel uit van het zorgproces. Het zorgproces verloopt in stappen, die te onderscheiden zijn, maar in de practijk dooreenlopen. Elk van deze aspecten komt bij het vak verzorging bij alle thema's op enigerlei wijze aan de orde, expliciet of impliciet. Er zijn zes stappen, die terug komen in tal van activiteiten, van het aanschaffen van een pot pindakaas tot het laten bouwen van een school, van het zoeken van de juiste onderwijsinstelling voor je dochter tot het besturen van het land, van de vraag: ”Welke tandarts nemen wij?” tot het regelen van je begrafenis (al zijn in het laatste geval de twee laatste stappen voorbehouden aan de nabestaanden).

Stap 1: het bewust worden van normen, waarden, wensen en behoeften.Het gaat hierbij om normen en waarden op allerlei vlak, economische, sociale, politieke, morele, juridische, religieuze, esthetische. Wat betreft de behoeften kan men denken aan fysiologische behoeften, behoefte aan veiligheid en zekerheid, de behoefte ergens bij te horen, de behoefte aan achting en respect, en de behoefte aan zelfverwerkelijking en zelfontplooiïng. Voorbeeld: dochterlief wil zich een punk-outfit (house-kleding, verzin wat ergs) verschaffen. Dit druist geheel tegen Uw opvattingen in hoe een fatsoenlijk meisje zich dient te kleden. Zij komt met het argument dat al haar vriendinnen en klasgenoten er reeds in rondlopen. Groepsnormen en de behoefte ergens bij te horen scheppen hier de wens om nieuwe kleding te kopen. Uw dochter wordt zich terdege bewust van de gezinsnormen betreffende kleding.

Stap 2 Informatie inwinnen en vergelijken.Dat kan op vele manieren, afhankelijk van het type behoefte. Zo kan men de uitmarkt bezoeken, de consumentengids bestuderen, allerlei winkels aflopen, offertes aanvragen. Bij het zoeken naar een kapper of nieuwe tandarts worden vaak sociale informatiebronnen aangeboord (bv kennissen die er al klant zijn). Bij de aankoop van duurzame gebruiksartikelen worden vaak commerciële informatiebronnen gebruikt (folders, winkeliers) of neutrale (de consumentengids). De laatste soort is over het algemeen het volledigst en het meest betrouwbaar. Als wij het voorgaande voorbeeld doortrekken zou U die vriendinnen van Uw dochter met outfit en al eens kunnen inspecteren; dan zou kunnen blijken dat alles nog wel meeviel. Behalve de hier genoemde externe informatie, wordt veelal ook interne informatie gebruikt: geheugen, ervaringen, vooroordelen.

Stap 3: Prioriteiten stellen en beslissen.Tal van afwegingen kunnen hier een rol spelen. Bijvoorbeeld die van de zondagsrijder in de jaren zestig “Vrouw, wat doen wij, eten wij dit weekend vlees, of gaan wij met de auto rijden?” Of: riskeert U een enorme ruzie met Uw dochter door haar de begeerde kleding te weigeren, of probeert U tot een compromis te komen, of geeft U toe, uit angst haar te verliezen? Gaan wij dit jaar op vakantie of besteden wij het vakantiegeld aan het opknappen van het huis? Als dit laatste het geval is, doen wij het dan zelf of laten wij het doen, en als wij het laten doen, laten wij het dan zwart doen? Bij het nemen van de beslissingen spelen onze normen en waarden uiteraard een hoofdrol. Tevens kunnen er practische bezwaren of voordelen een belangrijke rol spelen (ik vind zwart werken moreel verwerpelijk, maar als ik het wit laat doen kan ik het niet betalen).

Stap 4: Plannen en organiseren. Het plannen en organiseren kan weer vele verschijningsvormen aannemen. Zoals een route plannen tussen vijf winkels, alwaar verschillende aanbiedingen verkrijgbaar zijn (prijskopen). Of op de zaak afspreken in welke periode je je vakantie kunt opnemen; de vakantie bespreken. Een afspraak maken om met Uw dochter op koopavond de stad in te gaan. Een tafel in een restaurant reserveren. Afspreken wie van de kinderen wanneer opa en oma gaan bezoeken in het bejaardenoord. Een afspraak maken met de loodgieter.

Stap 5: De uitvoering.Van vele onderdelen van het zorg proces is de uitvoering de essentie ervan: je moet eten kopen, je moet kleren hebben, je moet je zieke kind verzorgen. En kaartjes kopen voor de film zonder erheen te gaan is nutteloos Maar dit gaat niet altijd op. In sommige gevallen kan het plannen zo belangrijk worden, dat het uitvoeren op zichzelf onbelangrijk wordt; het moet wel, maar alleen om het voorafgaande plannen te rechtvaardigen (bij vakanties bijvoorbeeld). Heel vaak is het hebben van de zaak het einde van het vermaak.

Stap 6. Beoordelen en reflecteren.Ik drink niet meer! Ik ga nooit meer met de trein! Dit was een perfecte vacantie. Deze face-lift was duur en heeft niet het gewenste effect gehad. Pap, hoe heb ik ooit die stomme kleren willen hebben! Niet door iedereen en niet bij alle gelegenheden zal de evaluatie zo kort en krachtig plaats vinden. Veelal zal er oeverloos nagekaart worden en al te vaak zal blijken dat men niet veel wijzer geworden is. Maar over het algemeen leren wij zowel van onze positieve als van onze negatieve ervaringen, en zullen wij rekening houden met het geleerde bij nieuwe activiteiten in het zorgproces.

Het milieu.

Een huishouden is geen gesloten systeem,. dat blijkt al in het voorafgaande. Elk huishouden heeft vele betrekkingen met de omgeving. Het ondervindt invloeden van buitenaf en het heeft op zijn beurt invloed op het milieu. Het begrip milieu moet ruim worden gezien. Het kan worden gezien als de fysische omgeving, maar ook als sociaal-culturele omgeving, sociaal-economische, technologische of politieke omgeving, in het algemeen gezegd: de mensen om je heen en de natuur om je heen. Belangrijke onderwerpen die bij het vak verzorging aan de orde moeten komen zijn in dit verband bijvoorbeeld de mantelzorg en de gevolgen van de menselijke consumptie voor het natuurlijke milieu.

Tenslotte.

De lezer zal inmiddels wellicht bedacht hebben, dat er weinig menselijke activiteiten zijn, waarop dit stappenschema niet kan worden toegepast. Dit stappenschema is dus kenmerkend voor het menselijke leven. Het Griekse woord voor “menselijk leven” is: “bios”; U kent dit onder andere uit het woord biografie, ongeveer het enige woord, waarin het prefix bio juist wordt toegepast. Het vak verzorging zouden wij derhalve kunnen beschrijven met de term biologia, de geleerdheid van het menselijke leven.